Rugby (wym. rugby; nazwa pochodzi od miasta w Anglii, gdzie po raz pierwszy grano w te gre w 1823 r.) - gra miedzy dwiema 15-osobowymi druzynami, polegajaca na podawaniu owalnej pilki reka tylko do tylu lub noga we wszystkich kierunkach; punkty zdobywa sie za przylozenie pilki na polu punktowym przeciwnika lub za celny strzal na bramke w ksztalcie litery H, z poprzeczka umieszczona na wysokosci 3 m, ponad która pilka musi byc przerzucona.
Najwazniejsza impreza rugby jest puchar swiata, a w Europie Turniej 5 Narodów z udzialem Anglii, Francji, Irlandii, Szkocji i Walii. Swiatowa czolówke stanowia rugbisci z RPA, Nowej Zelandii, Australii (grajacy w Turnieju 3 Narodów) i druzyn wymienionych panstw europejskich. (na podstawie WIEM)

Boisko

Boisko do rugby

Zawodnicy

Druzyna rugby sklada sie z 15 graczy. Podzielona jest na dwie formacje: mlyna i ataku. Kazda z nich ma okreslone zadania wynikajace z zasad gry. Zawodnicy nosza numery na koszulkach w zaleznosci od pozycji, na których wystepuja. Zawodnicy mlyna oznaczeni sa od 1 do 8, a gracze ataku od 9 do 15. Numery 1, 2, 3 to pierwsza linia mlyna.

Numer 1 to lewy filar, zawodnik wysoki (okolo 180 cm), przekraczajacy 100 kg ciezaru ciala.
Numer 2 to mlynarz, najnizszy (najczesciej) zawodnik pierwszej linii. Ma bardzo wazne zadanie w mlynach zwartych. Po wrzucie pilki w korytarz (srodek) mlyna zagrzebuje ja, czyli przesuwa noga w kierunku swoich kolegów. Mlynarz równiez najczesciej wrzuca pilke do autu (chociaz przepisy tego nie nakazuja).
Numer 3 to prawy filar, na którym spoczywa duza odpowiedzialnosc za wygrany mlyn.
Numery 4 i 5 to tzw. wspieracze mlyna lub popularnie druga linia. Sa to zawodnicy wysocy (najczesciej najwyzsi w druzynie), dochodzacy do dwóch metrów, majacy za zadanie pchanie mlyna zwartego (czyli kolegów z pierwszej linii), walke w powietrzu o pilke w aucie i w polu (po kopnieciach z 22 metrów i ze srodka).
Trzecia linia mlyna to gracze o duzej wytrzymalosci, spelniajacy zadania obronne i ofensywne wymagajace duzej pracy biegowej podczas gry:
numer 6 to lewy rwacz lub inaczej lewoskrzydlowy mlyna, numer 7 to prawy rwacz lub prawoskrzydlowy mlyna, a numer 8 to wiazacz.

Numerem 9 rozpoczynaja sie zawodnicy ataku, od lacznika mlyna poczawszy. Dziewiatka wrzuca pilke do mlyna zwartego i jest tym, który podaje ja do ataku po mlynie i przegrupowaniach.
Numer 10 to lacznik ataku, który bardzo czesto posluguje sie noga przenoszac pilke na polowe przeciwnika. Takze od niego rozpoczyna sie wiekszosc akcji ofensywnych ataku.
Numery 11 i 14 to skrzydlowi ataku, powinni byc najszybszymi zawodnikami na boisku i zdobywac najwiecej przylozen.
Numery 12 i 13 to srodkowi ataku, a numer 15 to obronca.

Ubiór zawodnika

Ubiór zawodnika

Czas gry

W rugby gra sie 2 x 40 minut z pieciominutowa przerwa, podczas której nie wolno zawodnikom opuszczac boiska. Zawody rozgrywa sie na boisku o wymiarach 100m x 69m (max).

Zdobywanie punktów

Najwieksza radosc kibicom sprawia widok zawodnika wbiegajacego na pole punktowe i kladacego pilke. Jest to podstawowy i najbardziej widowiskowy sposób zdobywania punktów. Za przylozenie pilki na polu punktowym druzyna uzyskuje 5 punktów. Po kazdym przylozeniu przysluguje tzw. podwyzszenie, czyli kop na bramke z linii prostopadlej do miejsca polozenia, a w dowolnej odleglosci od slupów. Jezeli pilka przeleci nad poprzeczka, miedzy slupkami uzyskuje sie dodatkowe 2 punkty. Po udanej akcji (przylozeniu) oraz przy dobrym i skutecznym kopaczu mozna zdobyc 7 punktów. w wypadku niecelnego podwyzszenia 5 punktów za przylozenia oczywiscie pozostaje.
Bieg z pilka
Nie jest to jedyny sposób uzyskiwania punktów. Kolejny to rzut karny, który moze byc podyktowany w dowolnym punkcie boiska. Jezeli druzyna zdecyduje sie strzelac na bramke, jej kapitan zglasza sedziemu próbe zdobycia punktów. Wówczas sedziowie boczni biegna za bramke i staja za slupkami, zeby ocenic czy kop byl prawidlowy. Jezeli podniosa choragiewki do góry, druzyna uzyskuje 3 punkty. Moga to uczynic gdy pilka przeleci w dowolnej wysokosci nad bramka, ale miedzy slupkami.
Drop-gol
Punkty mozna zdobyc takze z tzw. drop-gola, czyli kopu pilki z kozla na bramke w czasie gry. Zawodnik opuszcza pilke na ziemie i w momencie jej kontaktu z podlozem kopie ja, jezeli przeleci ona w dowolnej wysokosci nad poprzeczka i miedzy slupkami bramki uzyskuje sie kolejne 3 punkty.
Jest jeszcze jeden, ostatni, dosc rzadki sposób tzw. techniczne polozenie popularnie zwane karna piatka. Jezeli sedzia uzna, ze zawodnik zdobylby przylozenie gdyby nie faul popelniony na nim, przyznaje piec punktów oraz podwyzszenie na wprost bramki.
W rugby nie ma punktów samobójczych. Moze sie zdarzyc, ze zawodnik przylozy pilke na wlasnym polu punktowym, jezeli jednak sam wczesniej wprowadzil ja na pole punktowe lub uczynil to jego kolega z zespolu, sedzia podyktuje mlyn z wrzutem dla druzyny przeciwnej piec metrów od pola punktowego. Jezeli natomiast uczyni to przeciwnik (wprowadzenie pilki na pole) wznowienie gry nastapi wykopem z kozla (drop-gola) z linii 22 metrów.

Przepisy

Kazda polowe meczu oraz po kazdych punktach gre wznawia sie kopem pilki ze srodka boiska, jest to kop z kozla (drop-gola). Druzyna przeciwna musi znajdowac sie za linia 10 metrów (od srodka boiska), a pilka powinna przeleciec za ta linie bez wczesniejszego kontaktu z zawodnikami druzyny kopiacej. Zawodnicy druzyny kopiacej nie moga przekroczyc linii srodka boiska wczesniej zanim uczyni to pilka.
W rugby wolno podawac tylko do tylu, za kazde podanie do przodu lub wypadniecie pilki z rak w przód sedzia podyktuje mlyn dla druzyny przeciwnej. Sedzia moze zastosowac prawo korzysci (przy tym i innych bledach) i jezeli w posiadanie pilki wejdzie zespól, który nie popelnil bledu podania do przodu, moze kontynuowac gre. Natomiast noga wolno pilke kopac w dowolnym kierunku, ale biec do pilki moga tylko ci zawodnicy z druzyny kopiacej, którzy znajduja sie za kopiacym lub ci, których wyprzedzil (wyzwolil) zawodnik, kopiacy pilke. Inaczej jest spalony i rzut karny.
Kop pilki w aut jest zagrywka taktyczna. Mozna w ten sposób przeniesc pilke o kilkadziesiat metrów od wlasnego pola punktowego. Jezeli pilka jest kopnieta zza linii pola obronnego, czyli linii 22 metrów i wyjdzie bezposrednio w aut, wrzut nastapi w miejscu opuszczenia boiska przez pilke. Jezeli zawodnik kopnie pilke w aut bezposrednio spoza tego pola, to aut bedzie na wysokosci kopu. Jesli pilka po drodze odbije sie od boiska wznowimy gre w miejscu wyjscia pilki na aut. w aucie najczesciej bierze udzial osmiu zawodników, ale mozna aut wyrzucic sobie samemu. Pilka musi byc wyrzucona zza linii bocznej boiska i pokonac w powietrzu linie pieciu metrów. Wrzut musi nastapic w srodek korytarza utworzonego przez obie druzyny stojace od siebie w odleglosci jednego metra. Jezeli wrzut jest tendencyjny (pilka wrzucona na jedna ze stron) druzyna przeciwna ma prawo wyboru, albo jest zmiana wrzutu i ona wprowadza pilke do autu, lub jest mlyn zwarty z jej wrzutem podyktowany na pietnastym metrze od linii bocznej.
W rugby nie wolno podstawiac nóg, lapac za glowe, szczypac, gryzc, kopac. To wszystko jest faulem i powinno byc surowo karane przez sedziego. Wolno natomiast lapac przeciwnika za nogi, spodenki, koszulke i przewracac go na ziemie (tzw. szarza), ale tylko wtedy, gdy jest w posiadaniu pilki.
Bardzo wiele problemów poczatkujacym kibicom sprawia odróznianie podczas gry spalonego. O jednym przypadku juz mówilismy (po kopie). Moze sie zdarzyc, ze o pilke walczy kilku lub kilkunastu zawodników, jezeli pilka znajduje sie w powietrzu taki element (przegrupowanie) nazywa sie maulem a gdy pilka jest na ziemi rakiem. Nie wolno atakowac pilki od strony przeciwników. Zawodnicy nie bioracy udzialu w przegrupowaniu (maulu, raku) musza znajdowac sie za nogami swoich ostatnich graczy walczacych o pilke, inaczej jest spalony i sedzia odgwizdze karnego. Zawodnik, który upadnie z pilka na ziemie (np. po szarzy) musi natychmiast z nia wstac lub odsunac ja od siebie i nie moze przeszkadzac innym zawodnikom w wejsciu w jej posiadanie.
Karnego sedzia pokazuje uniesiona reka do góry, wyprostowana w lokciu, stojac twarza do druzyny, która nie popelnila przewinienia. Jezeli sedzia ma reke ugieta w lokciu to znaczy, ze podyktowal rzut wolny, po którym nie wolno zdobyc punktów kopem na bramke. Taka kara jest zarzadzana za mniejsze przewinienia, np. za zbyt wczesne wysuniecie nogi przez mlynarza, za podnoszenie w aucie. Wolnego sedzia dyktuje takze za tzw. czysty chwyt mam. Jezeli zawodnik znajdujacy sie na wlasnym polu obronnym 22 metrów zlapie pilke z powietrza kopnieta przez przeciwnika, bedac przynajmniej jedna noga na ziemi i krzyknie "mam!", sedzia przerwie gre. w momencie wykonywania karnego lub wolnego druzyna przeciwna musi znajdowac sie 10 metrów od miejsca wykonania. Po kopie z rzutu karnego bezposrednio w aut, pilke do gry wprowadza druzyna, która wykonywala ten rzut.
W polskiej lidze wolno dokonac siedmiu zmian podczas meczu. Wprowadzono takze zmiany czasowe. Jezeli zawodnik doznal obrazen i ma krwawiaca rane, moze opuscic boisko na 10 minut - w jego miejsce wchodzi rezerwowy - po opatrzeniu kontuzjowany zawodnik wraca na boisko. Przy ponownym (krwawiacym) urazie zmiana musi byc definitywna.

W rugby nie ma podzialu na kategorie wagowe, sa natomiast kategorie wiekowe, od najmlodszych (od 6 lat) poprzez juniorów do seniora. Grac moga zarówno mezczyzni, jak i kobiety.

Rugby to sport dla przygotowanych, sprawnych i wytrwalych - dla ambitnych o duzym samozaparciu i odpornosci. Mówi sie, ze rugbista to "skonczony" atleta, powinien posiadac szybkosc sprintera, wytrzymalosc dlugodystansowca, sile zapasnika i zrecznosc judoki.

Maciej Niedzwiecki (KS Budowlani Lublin)

Powrót